Küresel saat sisteminde tarihi değişim: Artık saniye kaldırılıyor
Dünya’nın dönüş hızındaki değişimler nedeniyle artık saniye uygulaması 2027’de kaldırılıyor. Yeni sistemle dijital altyapılardaki kesintilerin önüne geçilmesi hedefleniyor.
Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu (BIPM), atom saatleri ile Dünya’nın dönüşüne dayalı zaman arasındaki farkı dengelemek için kullanılan artık saniye uygulamasını kaldırma kararı aldı. 20 Mayıs 2027’de başlayacak yeni dönemde saatlere düzensiz aralıklarla saniye eklenmesi yerine zaman farkının uzun yıllar boyunca birikmesine izin verilecek. Değişikliğin temel amacı, küresel dijital altyapılarda yaşanabilecek kesintilerin önüne geçmek.
Artık saniye uygulaması neden kaldırılıyor?
Artık saniye, atom saatlerinin ölçtüğü zaman ile Dünya’nın dönüşüne dayanan astronomik zaman arasındaki farkı sınırlamak amacıyla kullanılan bir düzenleme. Atom saatleri son derece hassas bir zaman ölçümü sağlarken Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızı sabit kalmıyor. Okyanus akıntıları, gezegenin iç yapısındaki hareketler, buzulların erimesi ve diğer doğal süreçler Dünya’nın dönüş hızında değişikliklere neden olabiliyor.
Uluslararası zaman standardı UTC ile Dünya’nın dönüşüne dayanan zaman arasındaki fark belirli bir seviyeye ulaştığında resmi saatlere bir saniye eklenerek iki ölçüm arasındaki uyum korunuyordu. 1972’den bu yana uygulanan sistem kapsamında saatlere toplam 27 artık saniye eklendi.
Ancak Dünya’nın dönüş hızında son yıllarda gözlenen beklenmedik değişimler, bu yöntemin geleceğini tartışmaya açtı. Gezegenin zaman zaman hızlanması nedeniyle mevcut sistemin sürdürülmesi durumunda saatlerden bir saniye çıkarılması gerekebileceği değerlendiriliyor. Negatif saniye olarak adlandırılan bu işlem daha önce hiç uygulanmadı. Böyle bir değişikliğin küresel bilgisayar sistemlerinde nasıl sonuçlar doğuracağına ilişkin belirsizlikler, uygulamanın kaldırılması yönündeki kararın öne çekilmesinde etkili oldu.
Teknoloji şirketleri neden endişeli?
Artık saniye, günlük yaşamda fark edilmeyecek kadar kısa bir zaman dilimi olsa da saniye hassasiyetinde çalışan dijital sistemler için önemli sorunlara yol açabiliyor. Sunucular, veri merkezleri, finans ağları, havayolu rezervasyon sistemleri ve uydu tabanlı teknolojiler işlemlerin doğru sırayla gerçekleşmesi için hassas zaman senkronizasyonuna ihtiyaç duyuyor.
Saatlere sonradan bir saniye eklenmesi, bazı yazılımların bu değişikliği doğru şekilde işleyememesi nedeniyle geçmişte çeşitli hizmet kesintilerine yol açtı. Foursquare, Reddit, LinkedIn ve Yelp gibi platformlar artık saniye uygulamasıyla bağlantılı sorunlar yaşadı.
Meta, Google, Microsoft ve Amazon gibi teknoloji şirketleri de artık saniye uygulamasının kaldırılmasını destekleyen kuruluşlar arasında yer aldı. Şirketler açısından temel sorun, saniyelik değişikliklerin ne zaman yapılacağının önceden kesin olarak öngörülememesi ve farklı sistemlerin bu değişikliklere aynı şekilde yanıt vermemesi.
Yeni sistemde saatler nasıl işleyecek?
Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu, 2022 yılında artık saniye uygulamasının en geç 2035’e kadar sona erdirilmesi yönünde karar almıştı. Ancak yeni düzenlemeyle birlikte geçişin 20 Mayıs 2027’ye, yani Dünya Metroloji Günü’ne çekilmesi planlanıyor.
Yeni yaklaşımda atom saatleriyle ölçülen zaman ile Dünya’nın dönüşüne dayanan astronomik zaman arasındaki farkın düzenli olarak bir saniyelik müdahalelerle giderilmesi gerekmeyecek. Bunun yerine iki zaman standardının arasındaki farkın uzun bir dönem boyunca kademeli olarak birikmesine izin verilecek.
Gündeme gelen yaklaşım, gerektiğinde bir saatlik düzeltme yapılmasına dayanan artık saat uygulamasıyla ilişkilendiriliyor. Mevcut hesaplamalara göre bu farkın bir saate ulaşmasının yaklaşık 3 bin yıl sürmesi bekleniyor.
Türkiye’deki saatler de değişecek mi?
BIPM bünyesinde alınan karar, uluslararası zaman standardını kullanan ülkeleri ve sistemleri ilgilendiriyor. Türkiye de bu değişimden etkilenecek. Bununla birlikte düzenleme, vatandaşların kullandığı saatlerin bir anda farklı bir düzene geçeceği anlamına gelmiyor.