Novavax’in koronavirüs aşısı şirketi iflastan kurtardı!

Onlar bugün dünyanın Covid-19 için umut bağladığı bir ilaç şirketi. Bundan 1 sene önce ise iflasın eşiğinde varlıklarını satıyorlardı…
Takip et
Novavax’in koronavirüs aşısı şirketi iflastan kurtardı!
  • Yazdir
  • Arttir - Azalt
  • Yorum 0

Bu haber, Novavax’in seneler süren başarısızlıkların sonrasında ‘dünyayı değiştirenler’ arasına katılmasının hikayesi…

Geçen senenin Ocak ayında Novavax’in çalışanları Maryland’de bir yerel barda oturmuş, ‘Kariyerlerimizi nasıl kurtarırız?’ diyerek düşünüyordu. Defalarca farklı hastalıklara aşı geliştirmiş, büyük destekler almışlardı. Fakat aşılar ya son aşamada başarısız olmuş ya da geç kalmıştı. Vaziyet felaketti. Firmanın kendini döndürecek yalnızca 6 aylık parası kalmıştı.

Bugün ise firmanın onay alan aşısı, pandemi karşısındaki en kuvvetli silahlardan biri olarak adlandırılıyor. Neden ve nasıl?

Anlatalım…

AŞININ ETKİNLİĞİ NASIL?

Dünyanın farklı yerlerinde geliştirilen Covid-19 aşılarının ABD’deki örneklerinden biri de Novavax aşısı. İngiltere’de yapılan ve Novavax’in 28 Ocak’ta duyurduğu küçük çaplı bir incelemede aşının etkinliği yüzde 89,3 olarak belirlendi. Varyant kırılımlı bakıldığında orijinal virüse karşı yüzde 95,6 oranında etki gösteren Novavax, İngiltere varyantına karşı ise yüzde 85,6 etkili. Güney Afrika varyantı karşısında ise etkinlik seviyesi yüzde 49’a düşüyor. (Güney Afrika mutasyonu karşısında tüm aşılar için benzer seviyede etkinliğe sahip.

Bununla beraber iki doz halinde uygulanan aşının Meksika ve ABD’de düzenlenen 3’üncü faz test neticelerinin da mart ayında gelmesi bekleniyor. İşler planlandığı gibi gider ve o neticeler da böyle yüksek çıkarsa nisanda onay alabilecek olan aşı için bilim insanları “Pandemiye karşı en kuvvetli silahlardan biri olacak” yorumu yapıyor. Çünkü Novavax aşısı, en azından eldeki verilere bakılırsa, birçok öbür aşıya kıyasla bariz avantajlar taşıyacak gibi görünüyor.

Birincisi bu aşı Pfizer/BioNTech örneğinde olduğu üzere mRNA gibi daha önce test edilmemiş teknolojiler yerine zona ya da Hepatit B gibi hastalıkların aşılarında kullanılan daha geleneksel bir teknikle geliştirildi. Kısaca anlatmak gerekirse aşı vücuda koronavirüsün dış yüzeyindeki spike proteinlerin biraz daha değiştirilmiş sentetik bir versiyonunun ve bir adjuvanın enjekte edilmesi ve bağışıklık sisteminin hızla harekete geçirilmesi esasıyla işliyor. Bu da bilim insanlarının Covid-19’a karşı etkinliğinin çok yüksek olması beklentisini artırıyor. Dahası aşının koronavirüsün asemptomatik yayılımını da engellemesi söz konusu. Üstelik Novavax aşısının öbür aşılara kıyasla daha uzun süre etkili olacağı da tahmin ediliyor.

Novavax’in koronavirüs aşısı şirketi iflastan kurtardı!

FARKI: EN FAKİR ÜLKELERDE KULLANILABİLİR

Avantajlar bununla da sınırlı değil. Pfizer ve Moderna gibi firmaların ürettikleri aşıların aksine Novavax’in çok düşük sıcaklıklarda özel buzdolaplarında saklanması gibi zorunluluklar da yok. Bu da dünyanın en ücra köşelerindeki hastaneler, klinikler ve eczanelere bile dağıtılabilmesine imkan veren çok ciddi bir avantaj. Nitekim aşıya erişim sağlayamayan yoksul ülkelere aşı götürme planı olan COVAX’in ortaklarından Cenevre merkezli kamu sağlığı kurumu GAVI ile Novavax arasında yapılan anlaşma da geçtiğimiz hafta kamuoyuna duyuruldu.

Kısacası, bilim insanlarının Novavax’e dair beklentileri oldukça yüksek. Örneğin Wall Street Journal’a konuşan immünoloji uzmanı Dr. John Moore, Novavax aşısı “öbür bütün aşılar kadar kuvvetli görünüyor, üstelik daha dayanıklı bile olabilir” şeklinde konuştu. Başlangıçta bu aşıya dair şüpheleri olduğunu da ifade eden Moore, geçtiğimiz sene yayınlanan erken dönem verilerin kendisini çok heveslendirdiğini bu sebeple aşının gönüllüleri arasına katıldığını da belirtti. Moore Novavax’e o kadar güvenmiş ki firmanın hisselerinden bile satın almış. (Fakat daha sonra hisseleri elinden çıkarmış.)

2 AYDA YÜZDE 106 ARTTI

Novavax’in güven tazelediği tek kişi Moore da değil. 33 senelik firma, son 1 senede inanılmaz bir yükselişe geçti. Geçtiğimiz sene ocak ayında Novavax’in hisse değeri 4 doların altında seyrederken firmanın piyasa değeri de 127 milyon dolar olarak hesaplanıyordu. O dönemde firma yöneticileri kasada en fazla 6 ay daha idare etmeye yetecek nakit kalması nedeniyle bazı imalat tesislerini elden çıkarma yoluna bile gitti.

Bugün ise Novavax hisseleri Nasdaq’da 229 dolar seviyesinden işlem görüyor. Senenin başından bu yana meydana gelen yükseliş ise yüzde 106’yı buldu. Firmanın piyasa değeri şu an 15,4 milyar dolar civarında. Bu da jenerik ilaç üreticisi Teva İlaç Endüstrisi Ltd. dahil senelik milyarlarca dolar satış yapan öbür birçok ilaç şirketinin üstünde.

HER ŞEY GÜLLÜK GÜLİSTANLIK OLSA…

Bu parlak tablonun karanlık tarafları da var elbette. Örneğin Novavax onay alsa bile talebi karşılayabilecek miktarda aşı imalatı gerçekleştirebilecek mi orası meçhul. Zira firma 2019 senesinde nakit akışını sağlayabilmek için imalat tesislerinin bir kısmını elden çıkarmak mecburiyetinde kaldı. Bununla beraber Novavax yetkilileri önümüzdeki sene nisandan itibaren birkaç milyar dozluk imalat yapabileceklerini ifade ediyor. (Imalat için İngiltere’deki FUJIFILM Diosynth’in tesisleri kullanılacak gibi görünüyor.) Bu da imalata çoktan başlayan Pfizer/BioNTech, Moderna ve AstraZeneca’dan beklenen miktarlarla eşit ya da rakiplerin üstünde.

Novavax’in koronavirüs aşısı şirketi iflastan kurtardı!

İngiltere Başbakanı Boris Johnson 13 Şubat’ta FUJIFILM Diosynth tesislerini ziyaret etti.

Esasına bakılırsa son 1 senedeki yükseliş, Novavax için yeni bir vaziyet değil. Firmanın tarihinin yarısı lunaparklardaki trenler misali inişli çıkışlı bir rotada geçti.

16 sene kadar önce Novavax’in en mühim ürünü, menopoz geçirmiş kadınların sıcak basması problemine çözüm olarak üretilen bir kremdi. Fakat satışlar pek iyi gitmiyordu. Bunun üstüne firma bugün 71 yaşında olan moleküler biyolog Dr. Gale Smith’i bünyesine kattı.

Sonraki 10 senede Smith’in yüksek lisans öğrencisiyken icadında rol oynadığı bir teknikle, HIV, SARS, domuz gribi, Ebola, MERS gibi virüslere karşı aşılar geliştirmeye çalıştırdılar. Her seferinde ümit verici neticeler elde ettiler ve hem devlet kurumlarının hem de Gates Vakfı gibi kâr maksadı gütmeyen kurumların desteğini aldılar. Fakat her seferinde aşılar ya son aşamada başarısız oldu ya da salgınlar sönümlenince aşıya ihtiyaç kalmadı. Bu süreçlerin hayal kırıklığına uğrattığı araştırmacılar firmadan ayrılmak için adımlar atarken CEO Stanley Erck ve Ar-Ge departmanının başı Gregory Glenn, çalışanları kalmaya ikna etmek için ellerinden geleni yaptı.

2014 SENESI BİR KIRILMA NOKTASI

2014 senesinde Novavax, İsveçli bir firmanın Şili’de yetişen bir ağacın kabuğundan elde ettiği bir adjuvanı satın aldı. Bu maddeyle beraber RVS isimi verilen ve çocuklarda ölümcül neticelere yol açan bir virüsün aşısı için çalışmalar başladı. 2015’te Erck, “bu aşının ciro manasında tarihin en fazla satan aşısı” olabileceğini söyleyince firmanın hisse değeri iki katına çıktı. Fakat aşı 3’üncü fazda başarısız olunca, 2016 senesinde firma çalışanlarının üçte biri işten çıkarıldı.

2019’a gelindiğinde RSV için bir aşı daha geliştirilmiş ama gene başarısız olmuştu. Tüm bunlar Novavax’in piyasadaki olumsuz imajını perçinledi. Hatta o sene hisse fiyatı 36 sente kadar düşünce firma 20’ye 1’lik bir hisse birleştirmesine bile gitti. Sene sonuna kadar yüzde 39’luk bir düşüş daha meydana geldi ve nihayet Nasdaq, Novavax’i biyoteknoloji endeksinden çıkardı. Her şeye karşın Dr. Smith ekibinin aşı çalışmalarının nihayetinde başarıyla sonuçlanacağından emindi.

2020 başında Novavax ekibi bir yandan bir grip aşısının son aşama testlerini yürütüyor bir taraftan da RSV aşısını geliştirmek için seçenekleri değerlendiriyordu. Grip aşısı da ilk aşamada çok başarılı oldu fakat firmanın boşalan kasası yöneticilerin çalışanları tutmasını zorlaştırıyordu.

Pandemi ortaya çıktığında Novavax yetkilileri grip aşısı incelemesini geciktirme pahasına Covid-19 üstüne çalışma kararı aldı. Daha önceki koronavirüslerden kaynaklı hastalıklar üstündeki çalışmalarının yol gösterici olacağına inanıyorlardı.

Ocak ayında Şanghay’da bir tedarikçiden spike protein geni sipariş ettiler ama uçuşların kaldırılmış olması sebebiyle sipariş gelmedi. Birkaç gün sonra tedarikçinin New Jersey ofisi geni üretip Washington’da bulunan Novavax ofisine teslim etmeyi kabul etti. Birkaç hafta içinde bir aşı üretmeyi başardılar ama büyük miktarda imalat için yeterli para yoktu.

Novavax’in koronavirüs aşısı şirketi iflastan kurtardı!

Aşının İngiltere’deki gönüllülerinden biri Hükümet Aşı Özel Görev Komitesi Başkanı Kate Bingham oldu.

‘BEN BİR BİYOTEKNOLOJİ CEO’SUYUM İYİMSER OLDUĞUMU KABUL EDİYORUM’

Martta Erck, öbür ilaç şirketi yöneticileriyle beraber Başkan Donald Trump’la görüştü ve açık açık “Paraya ihtiyacımız var” şeklinde konuştu. Firmaya ABD hükümetinin yanı sıra Norveç merkezli Epidemi Hazırlık İnovasyonları Koalisyonu’ndan toplam 2 milyar dolar fon akışı oldu. Buna bir de büyük bir hedge fonunun desteği eklendi.

Hayvanlarda ve insanlarda yapılan ilk denemeler sektörde bir heyecan oluştursa da firmadan ekimde yapılan açıklamada ABD’de gerçekleşecek 3’üncü faz denemelerin, imalatta meydana gelen zorluklar sebebiyle, bir defa daha ertelendiği bildirildi.

Bugün ise bir yandan onay hazırlıkları yapılırken, bir taraftan da aşının mutant virüslere karşı etkinliğini artırmak için arayışlar sürüyor. Piyasa analistleri aşı onaylanırsa firmanın bu sene 5 milyar dolarlık bir ciro yapabileceğini öngörse de Novavax yöneticileri henüz kutlamalara başlamadı. “Ben bir biyoteknoloji CEO’suyum, iyimser bir insan olduğumu kabul ediyorum” diyen Erck ve yakın çevresi halen heyecanla mart sonunda açıklanacak neticeyi bekliyor.

Novavax’in koronavirüs aşısı şirketi iflastan kurtardı!

CEO Stanley Erck, eski Başkan Trump’la olan görüşmeden bir kare…

NOT: Bu haberdeki bilgiler ve rakamlar Wall Street Journal’ın “Novavax Nears Covid-19 Vaccine Game Changer—After Years of Failure” ve “Novavax Vaccine Is 89% Effective Against Covid-19 in U.K. Study” başlıklı haberlerinden alınmıştır.

Benzer Haberler
Yorum Yap
Yorumlar (0)
Henuz hic yorum yapilmamis, ilk siz yapin.