NATO, değişen küresel güvenlik ortamına uyum sağlamak amacıyla yalnızca askerî kapasitesini artırmaya değil, aynı zamanda savunma sanayisini, kritik altyapıları ve teknolojik yetkinliklerini güçlendirmeye odaklanıyor. Bu doğrultuda gündeme gelen Savunma, Güvenlik ve Dayanıklılık Bankası (Defence, Security and Resilience Bank - DSRB), müttefik ülkelerin savunma projelerine uzun vadeli finansman sağlamayı hedefleyen yeni bir girişim olarak öne çıkıyor.
NATO’nun yeni güvenlik yaklaşımı
İzmir Demokrasi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Başkanı Prof. Dr. Arif Bağbaşlıoğlu’nun değerlendirmelerine göre DSRB, NATO’nun son yıllarda benimsediği kapsamlı güvenlik anlayışının önemli bir parçasını oluşturuyor. Günümüzde güvenlik yalnızca askerî güçle sınırlı görülmüyor; enerji altyapıları, dijital sistemler, ulaştırma ağları, tedarik zincirleri ve kritik sanayi tesislerinin korunması da savunma stratejisinin temel unsurları arasında yer alıyor.
Bu yaklaşım, özellikle Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ardından Avrupa’nın karşı karşıya kaldığı üretim ve tedarik sorunlarının ardından daha da önem kazandı. Artan savunma bütçelerine rağmen birçok ülkenin mühimmat üretimi, kritik ham madde temini ve savunma teknolojilerinde kapasite eksikliği yaşaması, yeni finansman mekanizmalarına duyulan ihtiyacı ortaya koydu.
2027’de faaliyete geçmesi planlanıyor
Ankara’da 7-8 Temmuz tarihlerinde düzenlenen NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’nde Avrupa ülkelerinin savunma yatırımlarını artırma kararlılığı yeniden vurgulanırken, Kanada Başbakanı Mark Carney de sekiz NATO üyesi ülke ve Ukrayna’nın desteğiyle DSRB’nin kurulacağını açıkladı.
Kanada merkezli olarak yapılandırılacak bankanın 2027 yılında faaliyetlerine başlaması hedefleniyor. DSRB, NATO’nun resmî bir kurumu olmayacak ancak savunma sanayii yatırımlarının desteklenmesi, kritik altyapı projelerinin finansmanı ve uzun vadeli güvenlik yatırımlarının kolaylaştırılması açısından İttifak için önemli bir araç görevi üstlenecek.
Savunma sanayiine yeni finansman modeli
DSRB’nin temel amacı, savunma ve güvenlik alanındaki yatırımlara daha uygun koşullarda finansman sağlamak. Bankanın, savunma sanayii şirketlerine doğrudan kredi sunması, ticari bankaların kullandırdığı kredilere garanti vermesi ve özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin stratejik projelere erişimini kolaylaştırması planlanıyor.
Bu yapı, NATO’nun daha önce hayata geçirdiği NATO İnovasyon Fonu ile Kuzey Atlantik Savunma İnovasyon Hızlandırıcısı (DIANA) gibi girişimlerin devamı niteliğinde değerlendiriliyor. Bir milyar avroluk NATO İnovasyon Fonu kritik teknolojilere yatırım yapmayı amaçlarken, DIANA ise savunma alanındaki yenilikçi teknolojilerin geliştirilmesi ve sivil sektörle iş birliğinin artırılmasına odaklanıyor.
Türkiye’nin rolü dikkat çekiyor
Türkiye’nin DSRB’nin kurucu ülkeleri arasında yer alması, Türk savunma sanayiinin son yıllardaki yükselişinin uluslararası alanda gördüğü karşılığın önemli göstergelerinden biri olarak değerlendiriliyor.
İnsansız hava sistemleri, elektronik harp teknolojileri ve ileri savunma çözümlerindeki üretim kapasitesi sayesinde Türkiye, küresel savunma pazarında daha güçlü bir konuma ulaştı. Savunma ihracatının 10 milyar dolar seviyesini aşması ve Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün (SIPRI) dünyanın en büyük 100 savunma şirketi listesinde beş Türk firmasına yer vermesi, Türkiye’nin banka açısından stratejik önemini artıran gelişmeler arasında gösteriliyor.
Başarı için sermaye ve katılım belirleyici olacak
Uzmanlara göre DSRB’nin başarısı, oluşturulacak sermaye yapısına ve ilerleyen süreçte daha fazla ülkenin projeye katılımına bağlı olacak. İlk aşamada Kanada dışında diğer G7 ülkelerinin projede yer almaması, bankanın finansal kapasitesine ilişkin bazı soru işaretlerini de beraberinde getiriyor.
Ayrıca Avrupa Yatırım Bankası, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası ile ulusal ihracat kredi kuruluşlarının savunma yatırımlarındaki mevcut rolü nedeniyle DSRB’nin bu kurumlara alternatif mi yoksa tamamlayıcı mı olacağı zaman içinde netlik kazanacak.
Yeterli sermaye, şeffaf yönetim ve uluslararası finans kuruluşlarıyla uyumlu çalışma modeli sağlanabilirse DSRB’nin savunma sanayi yatırımlarını hızlandırması, kritik teknolojilerin gelişimini desteklemesi ve NATO ülkelerinin dayanıklılık kapasitesini artırması bekleniyor. Böylece İttifak içinde külfet paylaşımının yalnızca savunma bütçeleriyle değil, ortak yatırım ve finansman mekanizmaları üzerinden şekillendiği yeni bir dönemin kapıları aralanabilir.
