Doğu Akdeniz'de Kablo Hattı Gerilimi: Ankara'nın Diplomatik Hamlesine Atina ve Lefkoşa'dan Karşı NAVTEX
Doğu Akdeniz’de deniz yetki alanları ve su altı enerji nakil hatları üzerinden yürüyen egemenlik tartışmaları, Fransız bayraklı araştırma gemisi Abeille Marengo’nun faaliyetleri nedeniyle yeniden diplomatik ve sahada karşılıklı hamlelere sahne oldu.
Türkiye, kıta sahanlığı sınırları içinde planlanan çalışmalara ancak kendi resmi muvafakati (onayı) ile izin verilebileceğini kayda geçirirken; Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY), Türkiye’nin bu yetkisini tanımadıklarını duyurdu.
Ankara'dan Fransa'ya Nota ve Resmi Onay
Türk diplomatik kaynaklarından edinilen bilgilere göre, İsrail, GKRY ve Yunanistan arasında su altı elektrik bağlantısı kurulmasını öngören proje kapsamında görevlendirilen Fransız bayraklı Abeille Marengo gemisinin çalışma rotasının bir bölümü Türkiye’nin Birleşmiş Milletler'e (BM) bildirdiği kıta sahanlığı sınırları içerisinde yer alıyordu. Yunanistan ve GKRY’nin 6 Kasım’da yayımladığı seyir ikaz duyurularını (NAVTEX) yetkisiz olduğu gerekçesiyle iptal eden Ankara, doğrudan bayrak devleti olan Fransa ile diplomatik temas kurdu.
Sürecin diplomatik ve askeri boyutları, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler’in 9 Kasım’da gerçekleştirdiği görüşmede ele alındı. Bu temasların ardından Dışişleri Bakanlığı, 10 Kasım’da Fransa’ya bir nota vererek uluslararası hukuk kurallarına riayet edilmesi şartıyla çalışmaya muvafakat verildiğini bildirdi. Antalya NAVTEX İstasyonu tarafından yayımlanan 1127/26 numaralı duyuruda da faaliyetin Türk makamlarının izniyle gerçekleştirildiği vurgulandı.
Libya Mutabakatı ve Bölgesel Dengeler
Türk yetkililer, bölgesel enerji projelerinin engellenmesi gibi bir amaç taşınmadığını, ancak tüm faaliyetlerin ilgili tarafların haklarına ve uluslararası hukuka saygı çerçevesinde yürütülmesi gerektiğini belirtiyor. Ankara, atılan bu adımla 18 Mart 2020 tarihinde BM’ye bildirilen kıta sahanlığı sınırlarındaki devlet uygulamasının bir kez daha teyit edildiğini değerlendiriyor. Ayrıca, Türkiye ile Libya arasında 2019'da imzalanan deniz yetki alanları mutabakatının 20 Ekim'de Libya Temsilciler Meclisi tarafından onaylanmasının, Türkiye'nin bölgedeki hukuki tezlerini güçlendirdiği ifade ediliyor.
Atina ve GKRY'den Karşı Hamle
Türkiye’nin 10 Kasım’daki duyurusu ve Abeille Marengo gemisinin Girit’teki Kandiye Limanı’ndan çalışma bölgesine hareket etmesinin ardından Atina yönetimi harekete geçti. Girit Kandiye İstasyonu’ndan karşı NAVTEX yayımlayan Yunanistan, Türkiye’nin bölgede izin verme yetkisini ve yayımladığı duyuruyu tanımadığını açıkladı. Yunan makamları, araştırma gemisinin izleyeceği iki güzergâhın büyük bölümünün kendi münhasır ekonomik bölgesi (MEB) ve kıta sahanlığı içinde kaldığını savunuyor.
Benzer bir tepki Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nden de geldi. GKRY, yayımladığı kendi NAVTEX mesajıyla planlanan su altı araştırmalarının kendi münhasır ekonomik bölgesi ve kıta sahanlığı sınırları dahilinde icra edileceğini ileri sürdü. Bölgedeki gelişmeler, ABD/İsrail-İran geriliminin ardından Doğu Akdeniz'de artan askeri hareketlilik ve savunma iş birlikleri gölgesinde yakından takip ediliyor.