Kişisel veriler dijital ekonominin görünmeyen kaynağı
İnternette attığınız her adım kişisel veri üretiyor. Al Jazeera'da kaleme alınan bir analize göre, bu verilerin tek başına belirli bir parasal değeri bulunmasa da analiz edilerek reklamdan ürün geliştirmeye kadar birçok alanda ekonomik değere dönüştürüldüğü aktarıldı.
Al Jazeera'nın analizine göre internette ürün aramak, video izlemek, site ziyaret etmek veya konum paylaşmak gibi eylemler arama geçmişi, konum, cihaz ve alışveriş tercihleri gibi verilerin oluşmasına yol açıyor. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'ne (OECD) göre verilerin değeri, nasıl oluşturulduğu, paylaşıldığı, kullanıldığı ve yönetildiğine bağlı olarak değişiyor.
Veriler nasıl paraya dönüşüyor?
Şirketler büyük veri kümelerini analiz ederek tüketici davranışlarını anlamaya, ürünlerini geliştirmeye, talebi tahmin etmeye ve daha hedefli reklamlar sunmaya çalışıyor. Yapay zekanın yaygınlaşmasıyla verilerin önemi artıyor çünkü şirketler kullanıcının doğrudan verdiği bilgilerin yanı sıra davranışlarından çıkarılabilecek sonuçları da analiz edebiliyor.
Yapay zeka ve dijital dönüşüm uzmanı Hani el-Batş, verilerin artık tek başına bir kayıt olmaktan çıkarak kapsamlı bir dijital parmak izi oluşturduğunu belirtiyor.
Verilerin satılması şart değil
Veri ekonomisinin yalnızca kişisel bilgilerin üçüncü taraflara satılmasından ibaret olmadığı vurgulanıyor. Şirketler verileri kendi bünyelerinde kullanarak müşteri davranışlarını analiz edebiliyor, ürünleri geliştirebiliyor, fiyatlandırma ve reklam stratejilerini değiştirebiliyor.
ABD'de Federal Ticaret Komisyonu'nun (FTC) Avast ve bazı veri aracılığı şirketlerine yönelik işlemleri, konum ve tarama verilerinin hassas bilgileri ortaya çıkarabilecek şekilde kullanılabildiğini gösteriyor. FTC'nin Avast hakkında 2024'te aldığı kararda şirkete web tarama verilerini reklam amacıyla satma veya lisanslama yasağı getirilirken 16,5 milyon dolar ödeme yükümlülüğü de konuldu.
Reklam pazarı veri ekonomisinin büyüklüğünü gösteriyor
ABD'de internet reklam gelirleri 2025'te yüzde 13,9 artarak 294,6 milyar dolara ulaştı. Bu rakam doğrudan kişisel verilerin değeri anlamına gelmese de verilerin ve analizlerin önemli bir parçasını oluşturduğu dijital ekonominin büyüklüğünü gösteriyor.
Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da dijital reklam harcamalarının da 2025'te 8,18 milyar doları aştığı ve yıllık bazda yaklaşık yüzde 17,8 arttığı bildiriliyor.
Sağlık verileri stratejik bir kaynağa dönüşüyor
Verilerin ekonomik değeri sağlık alanında daha belirgin hale geliyor. ProPublica'nın araştırmasına göre ABD'nin Uganda ile yaptığı sağlık anlaşmasında ülkenin 9 sağlık veri sistemine 7 yıl boyunca erişim öngörülüyor. Buna karşılık Uganda'ya 5 yılda 1,7 milyar dolara kadar yardım sağlanması planlanıyor. Kenya'da ise 1,6 milyar dolarlık yardım karşılığında 7 yıllık sağlık kayıtlarına erişim gündeme geldiği aktarılıyor.
Peki verilerin sahibi kim?
Analize göre veri ekonomisindeki temel soru, kişisel verilerin ne kadar ettiği sorusundan çok bu verilerden elde edilen ekonomik değerin kimin elinde toplandığı olarak öne çıkıyor. Kullanıcı veriyi üretirken şirketler bu verileri topluyor, depoluyor ve analiz ediyor.