Dizel krizine karşı 5 çözüm önerisi: Yeni rafineriler yıllar alacak

Körfez'deki savaş ve Rus rafinerilerine yönelik saldırılar, küresel dizel arzındaki sıkıntıyı derinleştirirken The National’in analizine göre yeni rafineri yatırımlarının kısa vadede çözüm sunmasının beklenmediği aktarıldı.

Qamar Energy Üst Yöneticisi Robin Mills'e göre, arzı hızla artırmanın önündeki engeller nedeniyle elektrikli araçlara geçiş, demiryolu ulaşımının yaygınlaştırılması ve dizel jeneratörlerin güneş enerjisiyle ikame edilmesi gibi talep azaltıcı adımlar öne çıkıyor.

Analize göre, dizel krizinin temelinde savaş kaynaklı kesintilerin yanı sıra son yıllarda Avrupa ve Avustralya'da rafineri kapasitesinin azalmasının bulunduğu aktarıldı.

Avrupa'da 2009'dan bu yana faaliyetteki yaklaşık 100 rafinerinin 30-32'si kapanırken, Avustralya'da bu yüzyılda sekiz rafineriden altısı devre dışı kaldı.

Mills, kapanışları ağırlıklı olarak yüksek enerji maliyetleri, iç pazarlardaki daralma ve Ortadoğu, Nijerya, Çin ve Hindistan'daki daha büyük ve modern rafinerilerle rekabetin zorlaşmasıyla ilişkilendiriyor.

Körfez'deki savaş rafineri darboğazını derinleştirdi

Analize göre Körfez ülkelerinde son yıllarda Avrupa Birliği'nin sıkı kalite standartlarını karşılayan dizel ve jet yakıtı üretimine odaklanan büyük rafineriler kuruldu veya mevcut tesisler modernize edildi.

Ancak İran ve Yemen ile Irak'taki müttefiklerinin insansız hava araçları ve füzelerle düzenlediği saldırılar, bölgedeki üretimi ve ihracatı aksattı.

Bahreyn'deki Bapco rafinerisi kapasitesinin yaklaşık dörtte üçüyle yeniden çalışmaya başlarken, Suudi Arabistan'daki Cizan rafinerisinin faaliyetleri durduruldu. Hürmüz Boğazı'ndaki saldırılar da rafine petrol ürünlerinin ihracatını zorlaştırdı.

Ortadoğu kaynaklı, dizel verimi yüksek orta yoğunluktaki ham petrolün arzındaki azalmanın, bölge dışındaki rafinerileri de etkilediği aktarıldı. ABD'nin ham petrol üretimi artarken, ülkede çıkarılan daha hafif petrolün benzin ve petrokimya ürünleri üretimine daha uygun olması dizel açığının kapatılmasının zorlaştırdığı belirtildi.

Mills'in aktardığı verilere göre, ABD'de ortalama dizel fiyatı yıl başındaki galon başına 3.48 dolardan 6.18 dolara yükseldi. Birleşik Arap Emirlikleri'nde (BAE) ise dizelin litre fiyatı ocakta 2.55 dirhemken ekimde 4.8 dirheme çıktı.

Rus dizeli küresel açığı kapatmaya yetmiyor

Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik uzun menzilli saldırıları da dizel arzının olumsuz etkilediği aktarıldı. Rusya'nın daha önce günlük yaklaşık 1000000 varil olan dizel ihracatının neredeyse sıfıra gerilediği, ülkenin Belarus üzerinden sevkiyat yapmaya yöneldiği belirtildi.

ABD yönetimi, Rusya'dan 2250000 varil dizel ithalatına izin vermek amacıyla yaptırımları geçici olarak askıya aldığını duyurdu. Kasım ayından itibaren ek sevkiyatların da yapılması planlanıyor. Ancak Mills'e göre, bu miktar küresel dizel açığının yalnızca yaklaşık yüzde 7'sini karşılayabilir.

Üstelik Rus rafinerilerinin yeniden devreye girmemesi halinde bu sevkiyatlar küresel piyasaya yeni arz eklemek yerine, başka ülkelere gidecek yakıtın yönünü değiştirecek.

Çin'in de krize çözüm sunması zor görünüyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın daha fazla dizel tedariki talep etmesine karşılık Pekin yönetiminin yakıt ihracatını yasakladığı aktarılıyor.

Trump'ın rafineri ve boru hattı projelerini desteklemek üzere Savunma Üretim Yasası'nı devreye sokmasının da kısa vadede önemli bir rahatlama sağlamasını beklenmediği aktarıldı.

Yeni rafineri yatırımlarının tamamlanması yıllar alırken mevcut tesislerin yüksek kâr marjları nedeniyle zaten yoğun kapasiteyle çalıştığı ifade edildi.

Çözüm tüketimi azaltmakta

The National'in analizine göre, yeni arz kaynakları yaratmanın zaman alması nedeniyle kısa ve orta vadede dizel tüketimini azaltacak adımlar daha uygulanabilir bir seçenek sunuyor.

Analizde, bu kapsamda öne çıkan yöntemler şöyle sıralandı:

- Elektrikli araçlara geçiş: Avrupa'da dizel otomobillerin elektrikli veya hibrit modellerle değiştirilmesi, yakıt tüketimini azaltabilir.

- Demiryolu ulaşımının yaygınlaştırılması: Yüksek hızlı tren ağları, uçak yolculuklarına olan ihtiyacı ve dolayısıyla jet yakıtı tüketimini düşürebilir.

- Ağır taşıtların elektrifikasyonu: Dizel kullanan kamyon ve otobüslerin elektrikli modellere dönüştürülmesi, tüketimde tasarruf sağlayabilir.

- Isınmada alternatifler: Binaların yalıtımının güçlendirilmesi ve güneş enerjili ısıtma sistemlerinin yaygınlaştırılması, dizelle benzer özellikler taşıyan kalorifer yakıtına olan ihtiyacı azaltabilir.

- Jeneratörlerin güneş enerjisiyle değiştirilmesi: Madenler, inşaat alanları, telekomünikasyon kuleleri ve şebekeden bağımsız turistik tesislerde kullanılan dizel jeneratörlerin güneş panelleri ve batarya sistemleriyle ikame edilmesi mümkün olabilir.