Sırbistan’da Öğrenci Listesi hem iktidarı hem muhalefeti devirdi

Sırbistan’da pazar günü yapılan erken seçimde sivil Öğrenci Listesi hareketi çoğunluğu elde etti. Sırbistan Seçim Komisyonu’na göre Öğrenci Listesi oyların yüzde 52.7’sini, Aleksandar Vucic’in 2012’den beri iktidarda olan Sırp İlerleme Partisi (SNS) ise yüzde 39.2’sini aldı. Bu sonuçla Öğrenci Listesi 250 sandalyeli parlamentoda 139 sandalye kazanırken SNS 97 sandalyede kaldı; kalan sandalyeler azınlık partilerine gitti.

MUHALEFETİ DE YIKTILAR

Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonunda 16 kişinin ölümüne yol açan sundurma çöküşünün ardından başlayan protestolarla ortaya çıkan hareket, geçen yıl seçimlere girecek bir liste oluşturma kararı aldı. 250 adayın içinde öğrencilere yer verilmedi; akademisyenlerden sporculara, çiftçilerden sanatçılara uzanan adaylar yolsuzlukla mücadele, kamu kurumlarının siyasi etkiden arındırılması, kamu yayıncısının bağımsızlığı ve eğitim sisteminin iyileştirilmesi vaatleriyle seçime girdi. Hareketin Vucic iktidarını devirmesi kadar geleneksel muhalefeti de meclis dışına itmesi tarihi gelişme olarak görüldü. Belirgin bir lideri ve yerleşik parti örgütü bulunmayan hareketin zaferinin nasıl bir yönetim modeline dönüşeceği sorusu gündeme geldi. Başbakanlık görevini kimin üstleneceği ve vaatlerin nasıl uygulanacağı henüz netleşmedi. Sırbistan’ın tanınmış siyasi yorumcularından Belgrad Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi akademisyeni Stefan Surlic, Hürriyet’e hareketin bundan sonraki sürecini değerlendirdi.

ÖNÜNDE ZORLUKLAR VAR

Surlic, hareketin sorumluluğu çok sayıda katılımcı arasında dağıtması ve tek bir lidere baskı yapılarak etkisizleştirilmesini engellemesi gibi yöntemlerine dikkati çekti. Bu çeşitliliğin seçim zaferinde etkili olduğunu ancak ülke yönetiminde karar alma süreçlerini zorlaştırabileceğini vurguladı. Hareketin örgütsel yapısının resmileşmesi gerektiğini belirten Surlic, bunun geleneksel partiden farklı olarak seçilmişleri denetlemeye devam edecek bağımsız sivil hareketin varlığını sürdürdüğü bir yapı olabileceğini söyledi. Eski iktidarla bağlantılı siyasi, ekonomik ve medya ağlarının atamalar, idari süreçler ve yerel yönetimler üzerinden yeni hükümetin reformlarını geciktirebileceğini veya engelleyebileceğini ifade eden Surlic, şeffaf kamu ihaleleri, sözleşmelere erişim, bağımsız denetimler ve açık atama kriterleriyle iktidarın denetlenebilir hale getirilmesinin kalıcı çözüm için gerekli olduğunu kaydetti.

DIŞ POLİTİKADA DÖNÜŞÜM ZOR

Surlic, yeni hükümetin Sırbistan’ın dış politikasında radikal değişikliklere gitmeyeceğini düşündüğünü belirtti. Avrupa Birliği ile üyelik sürecinde ilerlemenin ülkedeki reformların yanı sıra Rusya ile ilişkilerin yaratacağı gerilim ve Kosova ile normalleşmeye bağlı olacağını söyledi. Hareketin Rus yaptırımlarına katılmaya açıkça karşı olduğunu hatırlatan Surlic, bu konuda kısa vadede köklü değişiklik beklenmemesi gerektiğini ifade etti. Bosna Hersek’in Sırp Entitesi’nin ayrılıkçılığını desteklemek yerine bölgesel işbirliği ve istikrarın teşvik edilmesi yönünde adımlar beklendiğini kaydeden Surlic, öğrencilerin Sırbistan’ın Kosova’daki egemenlik iddiasını kamuoyu önünde teyit ettiğini hatırlatarak bu konuda da değişim öngörülmediğini belirtti.

SOKAKTAN SANDIĞA ÖFKEDEN OYA

Tren istasyonu kazası ile başlayan protesto hareketi üniversite kampüslerinin dışına çıkarak çiftçiler, sanatçılar, yargı mensupları ve toplumun farklı kesimlerinden destek gördü. Öğrenciler geleneksel parti yapılarından farklı olarak meclisler ve genel toplantılar üzerinden yatay bir örgütlenme kurdu. Seçim öncesinde Vucic’in güçlü olduğu kırsal bölgelerde kapı kapı dolaşarak seçmenlerle temas kurdu ve sokaktaki toplumsal desteği sandığa taşımayı hedefledi. Stefan Surlic, hareketin başarısını Vucic yönetimine duyulan tepkiyle öğrenci hareketinin demokratik alternatif sunabileceğine yönelik güvenin ortaklığına bağladı. “Vatandaşlar ekonomi politikası, ulusal kimlik veya dış politika konularında farklı görüşlere sahip olabilirken savcıların usulsüzlükleri soruşturması ve kamu istihdamının liyakate dayanması gerektiği konusunda uzlaşabilir” diyen Surlic, öğrencilerin en büyük başarısının bu ortak beklentileri siyasi sonuç doğurabilecek taleplere dönüştürmek olduğunu kaydetti.