Kutup girdabı tarihin en erken bozulmasını yaşadı
Kuzey Kutbu'ndeki kutup girdabı tarihin en erken bozulmasını yaşarken Kuzey Yarımküre'de dondurucu soğuk dalgası riski yükseldi.
Meteoroloji uzmanları cuma günü yaptıkları değerlendirmede Kuzey Kutbu üzerindeki kutup girdabının kayıtlara geçen en erken dönemde zayıflamaya başladığını tespit etti. Bu gelişme Kuzey Yarımküre'de erken dondurucu soğuk hava dalgası riskini artırıyor.
Normalde sonbaharda güçlenip ocak civarında zirveye ulaşan kutup girdabı, atmosferin üst katmanlarındaki batıdan doğuya esen rüzgarlarla soğuk havayı kutup bölgesinde tutuyor. Kışın ikinci yarısında, çoğunlukla ocak ile mart ayları arasında zayıflayan bu dolaşım dondurucu havayı Avrupa, Kuzey Amerika ve Asya'ya taşıyor.
Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi uzmanları Tim Stockdale ve Frederic Vitart, AFP'ye yaptıkları açıklamada girdabın kasım ayı başında zayıflamaya başladığını belirtti. İkili, "Bildiğimiz kadarıyla bu, bugüne kadar gözlemlenen en erken stratosferik girdap bozulmasıdır" ifadesini kullandı.
Fransa'nın ulusal meteoroloji servisi Meteo-France yaşanan durumu eşi benzeri görülmemiş bir olay olarak nitelendirdi.
Atmosferik dalgalar kutup rüzgarlarını tersine çeviriyor
Massachusetts Teknoloji Enstitüsünden iklim bilimci Judah Cohen, bozulmanın atmosferin alt katmanından gelen etkilerle gerçekleştiğini açıkladı. Cohen, troposferde oluşan Rossby dalgalarının kutup stratosferine ulaşarak ani stratosferik ısınma sürecini tetiklediğini kaydetti. Bu ısınma kutup girdabının rüzgarlarını zayıflattı ve hatta yönünü tersine çevirdi.
Cohen, sürecin Kuzey Yarımküre'nin yoğun nüfuslu bölgelerinde ABD, Avrupa ve Doğu Asya genelinde soğuk hava dalgası ihtimalini ciddi şekilde artırdığını belirtti. polarvortex.earth veri tablosu batı yönlü rüzgarların tamamen doğuya dönmesiyle girdabın 20 Kasım tarihine kadar bütünüyle dağılacağını gösteriyor.
Kayıtların tutulmaya başlandığı 1950'li yıllardan bu yana kasım ayında ani stratosferik ısınma yalnızca 1958, 1968 ve 2025 yıllarında olmak üzere üç kez yaşandı ve bu olayların tamamı 28 Kasım tarihinde gerçekleşti.
Kutup bozulmasında Pasifik ve İskandinavya etkisi
İngiltere Meteoroloji Ofisi Sözcüsü Grahame Madge, bu erken hareketliliğin muhtemelen Pasifik'teki El Nino olayının büyüklüğüyle tetiklendiğini söyledi. Ekvatoral Pasifik'te deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin üzerine çıkmasıyla oluşan El Nino'nun bu yıl olağanüstü güçlü olduğu ve Rossby dalgalarını büyütebileceği kaydediliyor.
Stockdale ve Vitart, bozulmanın neden bu kadar erken başladığını tam olarak bilmediklerini ancak El Nino'nun bu ihtimali artıran bir faktör olabileceğini belirtti. Cohen ise mevcut bozulmanın genellikle La Nina yıllarında görülen İskandinavya ve Rusya'nın kuzeybatısı üzerindeki rekor kıran yüksek basınç sistemiyle daha bağlantılı göründüğünü ifade etti.
Dondurucu soğukların şiddeti belirsizliğini koruyor
Yaşanabilecek soğuk hava dalgalarının ne kadar sert geçeceği henüz netlik kazanmadı. Madge, bozulmanın çok erken gerçekleşmesi nedeniyle Sibirya veya Kuzey Kutbu gibi bölgelerdeki hava sıcaklıklarının henüz ilerleyen kış aylarındaki kadar soğumadığını ve bunun soğuk hava dalgalarının şiddetini azaltabileceğini dile getirdi. El Nino'nun daha ılıman kış koşulları yaratma eğilimi de bu etkileri dengeleyebileceği öngörülüyor. Cohen, El Nino'nun süreci yumuşatabileceğini veya değiştirebileceğini ancak bunun henüz kesinleşmediğini bildirdi.