Orta Doğu’da 1979 yılından bu yana süregelen düzen, tarihinin en büyük sarsıntısını yaşıyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın, İsrail ile eş güdümlü olarak başlattığı "büyük çaplı askeri operasyon" sonrası Tahran’da patlama sesleri yükselirken, İran’ın dini lideri Ali Hamaney’in ölümüyle bölgede jeopolitik bir vakum oluştu. Trump, İran halkına seslenerek, “İşimiz bittiğinde hükümetinizi devralın. Hükümet sizin olacak” mesajıyla doğrudan rejim değişikliğini işaret etti.
Hamaney Sonrası "Üçlü Konsey" Devrede
Hamaney’in ölümüyle birlikte İran Anayasası’nın 111. maddesi uyarınca geçiş süreci resmen başladı. Liderlik makamının danışmanı Muhammed Muhbir, yeni lider seçilene kadar yetkilerin; Cumhurbaşkanı, Yargı Erki Başkanı ve Anayasayı Koruyucular Konseyi'nden bir temsilciden oluşan üç kişilik bir konsey tarafından yürütüleceğini duyurdu. Hamaney’in, olası bir ölüm durumunda sürecin aylar sürmemesi için daha önce gizli üç aday belirlediği bilinse de, Uzmanlar Meclisi üzerindeki baskı her geçen saat artıyor.
Netanyahu'dan İhtilal Çağrısı
Washington’un Dört Temel Hedefi
Askeri analistler ve The Telegraph gibi kaynaklar, ABD’nin operasyon stratejisini dört ana sütun üzerine kurduğunu belirtiyor:
- Liderlik Kadrosu: Komuta yapısını çökertmek (Hamaney’in ölümüyle bu aşama büyük ölçüde doğrulandı).
- Füze Kapasitesi: Uzun menzilli stokların imhası.
- Deniz Gücü: Hürmüz Boğazı’ndaki İran hakimiyetine son verilmesi.
- Devrim Muhafızları: Rejimin belkemiği olan ordunun etkisiz hale getirilmesi.
Yeni Lider Kim Olacak? Pehlevi mi, Sürpriz Bir İsim mi?
Kulislerde Hamaney’in yerine Meclis Başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf veya Ali Asghar Hejazi gibi isimler konuşulurken, Trump’ın “İran’ın yeni lideri hakkında çok iyi bir fikrimiz var” sözleri gizemi artırdı.
Pezeşkiyan: Bu Açık Bir Savaştır
Güvenlik Politikaları Uzmanı Dr. Coşkun Başbuğ, ABD ve İsrail’in bu konuda ayrıştığını vurguluyor. Başbuğ’a göre İsrail, sürgündeki veliaht prens Reza Pehlevi’yi desteklerken; Trump, adres göstermeksizin "yeni ve farklı" bir liderlik yapısı arzuluyor. Ancak Başbuğ, hava operasyonlarıyla kalıcı bir rejim değişikliğinin sanıldığı kadar kolay olmadığını, İsrail’in sürece fiilen dahil olmasının operasyonu "uzun soluklu ve riskli" bir çatışma denklemine çektiğini ifade ediyor.
2003’ten Bu Yana En Büyük Yığınak
ABD, bu operasyon için 2003 Irak savaşından bu yana bölgedeki en büyük askeri sevkiyatını gerçekleştirdi. İki uçak gemisi, denizaltılar ve ağır bombardıman uçaklarıyla desteklenen operasyonun birkaç gün sürmesi planlansa da, sahadaki direnç ve misilleme kapasitesi bu süreyi haftalara yayabilir.
İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in ölümünün ardından, geçici lider olarak Ali Rıza Arafi atandı. Kalıcı lider, Uzmanlar Meclisi tarafından belirlenecek.
