Avrupa'da aşırı sıcaklar 50 binden fazla can aldı

Avrupa genelinde mayıs sonundan ağustos sonuna kadar süren aşırı sıcaklar nedeniyle 50 binden fazla kişi hayatını kaybetti. İki bilimsel araştırma grubu tarafından Nature Health dergisinde yayımlanan analizler, kıtanın tarihindeki en ölümcül yaz mevsimini geride bıraktığını ortaya koydu.

İklim krizinin etkileri her geçen gün daha somut hissedilirken, Dünya Meteoroloji Örgütü verilerine göre Avrupa dünyanın en hızlı ısınan kıtası konumunda. Küresel ısınmayı 1,5 derece sınırında tutma hedeflerinin zorlaştığı bir dönemde açıklanan bilanço, insanlık için uyarı niteliği taşıyor.

Rekor can kayıplarının ortaya konduğu analiz, küresel liderlerin Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) kapsamında Türkiye'de bir araya gelmesinden hemen önce açıklandı. Zirvede sera gazı salınımını azaltma vaatlerinin yanı sıra kentlerin sıcaklıklara karşı nasıl uyumlu hale getirileceği de ele alınacak.

BİLANÇO ÇOK DAHA AĞIR OLABİLİR: SADECE ŞEHİRLERDE 50 BİN İNSAN ÖLDÜ

Imperial College London ve London School of Hygiene and Tropical Medicine araştırmacıları tarafından yürütülen çalışmada 30 Avrupa ülkesindeki 854 şehirsel alan incelendi. Mayıs sonu ile ağustos sonu arasındaki dönemde bu şehirlerde tam 50391 kişinin aşırı sıcaklara bağlı nedenlerden yaşamını yitirdiği hesaplandı.

Araştırmacılar bu rakamın buzdağının yalnızca görünen kısmı olabileceği konusunda uyarıyor. İncelenen şehir alanları ülkelerin nüfusunun yaklaşık %40'ını oluşturuyor. Kırsal bölgeler dahil edildiğinde gerçek can kaybının çok daha yüksek olabileceği belirtiliyor. Elde edilen ölüm oranları 2025 yılı verilerinin iki katına ulaşırken 2022 yılındaki 29 binlik önceki rekoru da geride bıraktı.

SICAKLIKLARIN ÜÇTE İKİSİ DOĞRUDAN İKLİM KRİZİNDEN KAYNAKLI

Bilim insanları bu yaz Avrupa şehirlerinde kaydedilen sıcaklıkları fosil yakıt kirliliğinin olmadığı bir senaryoyla karşılaştırdı. Verilere göre yaşanan aşırı sıcaklık ölümlerinin üçte ikisinden fazlası yani yaklaşık 32600 ölüm doğrudan fosil yakıt kirliliğinin yol açtığı iklim değişikliğinden kaynaklandı. Yüzyılın başlarında bu oran %40 seviyesindeyken bugün %66'nın üzerine çıktı.

Dr. Clair Barnes tabloyu şu sözlerle özetliyor: "2026 yazının Avrupa'nın büyük bölümünde sıcaklığa bağlı ölümler açısından kaydedilen en kötü yaz olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Fosil yakıt alışkanlığımızdan vazgeçmediğimiz sürece giderek daha sıcak ve tehlikeli yazlar görmeye devam edeceğiz. Bu rakamlar sıradan istatistikler değil; arkalarında kaybedilen gerçek hayatlar ve yas tutan aileler var."

EN AĞIR BİLANÇO İTALYA'DA

Batı Avrupa 1991-2020 ortalamalarının 2.9°C üzerinde bir sıcaklıkla en sıcak yazını geçirdi. Bazı günlerde lokal sıcaklık sapmaları normallerin 12°C üzerine kadar çıktı. Birleşik Krallık 30°C'nin aşıldığı 40 gün ve 5 sıcak hava dalgasıyla rekor kırarak 4354 can kaybı bildirdi.

Tüm kıtada en fazla can kaybının yaşandığı ülke İtalya oldu. Ülke genelinde aşırı sıcaklara bağlı 13303 ölüm kayıtlara geçti. İtalya'yı diğer ülkeler takip etti.

‘SESSİZ KATİL’ SADECE YAŞLILARI DEĞİL GENÇLERİ DE VURUYOR

Aşırı sıcaklar etkilerini vücut sistemlerinin kademeli çökmesiyle gösteriyor. En yüksek ölüm oranları 85 yaş ve üzerindeki nüfusta yaklaşık 22000 kişi ile görüldü. Ancak veriler sıcak dalgalarının her yaş grubunu tehdit ettiğini gösteriyor.

Araştırmaya göre 65 yaşın altındaki yaklaşık 6000 insan sıcaklar nedeniyle hayatını kaybetti. Yalnızca 20 ila 44 yaş arasındaki genç nüfusta bile 800'den fazla kişi aşırı sıcaklara yenik düştü.

Aşırı ölümlerin yaklaşık üçte biri haziran ayı sonlarında yaşandı. Bilim insanları yazın başında insanların bunaltıcı havalara ve gece yüksek neme uyum sağlayamamış olmasının ölüm oranlarını tırmandırdığını vurguluyor. Gece sıcaklıklarının düşmemesi vücudun soğumasını imkânsız hale getirdi.

ŞEHİRLERİMİZ ISINAN DÜNYAYA HAZIR DEĞİL

Araştırmanın yazarlarından Dr. Pierre Masselot iklim krizinin artık herkesin ortak sorunu olduğunu ifade ediyor. Masselot "Artık sadece sıcak bölgeler muzdarip değil; Batı ve Kuzey Avrupa'nın soğuğa alışkın bölgeleri de tarihi sağlık yükleriyle karşı karşıya. Şehirlerimizin yükselen sıcaklığa karşı ne kadar kötü uyum sağladığı her geçen gün daha net anlaşılıyor. Yeşil alanları artırarak kirliliği azaltarak ve sağlık sistemlerimizi bu yeni normale göre yapılandırarak şehirlerimizi acilen soğutmamız şart" diyerek yetkililere çağrıda bulundu.

Uzmanlar Birleşmiş Milletler iklim görüşmeleri öncesinde hükümetlerin fosil yakıtlardan hızlı şekilde uzaklaşması ve kırılgan nüfus gruplarını koruyacak planları hayata geçirmesi gerektiğini vurguluyor. Aksi takdirde önümüzdeki yıllarda Avrupa'yı çok daha ölümcül yaz mevsimleri bekliyor olacak.