ABD'de yakıt krizi: Trump dizel ihracatına yasak sinyali

ABD Ulaştırma Bakanlığı, otomobil üreticilerini daha az yakıt tüketen modeller geliştirmeye zorlayan kuralları tersine çevirecek yeni düzenlemenin pazartesi günü resmen yürürlüğe gireceğini duyurdu.

ABD Başkanı Donald Trump, otomobil ve kamyonlar için yeni yakıt tasarrufu standartlarını onayladığını belirterek bu adımın yeni araç fiyatlarını aşağı çekeceğini savundu.

Ulaştırma Bakanı Sean Duffy ise düzenlemeyi "Amerikalı otomotiv işçileri için büyük bir zafer yolda" sözleriyle değerlendirdi.

Bakanlığın kendi hesaplamaları, standartların gevşetilmesinin yeni araç maliyetlerini düşürürken, önümüzdeki yıllarda yakıt tüketimini ve karbondioksit salımını artıracağını gösteriyor.

Plan kapsamında 2031 yılına kadar filo genelinde ortalama yakıt tüketiminin galon başına 34,5 mile gerilemesi öngörülüyor.

Biden dönemindeki hedef ise aynı sürede galon başına 50,4 mil seviyesindeydi.

Ulaştırma Bakanlığı verilerine göre yeni düzenleme, araç başına ortalama satın alma maliyetini 930 dolar azaltacak.

Buna karşılık 2050 yılına kadar fazladan 100 milyar galon yakıt tüketilecek, sürücülerin cebinden yakıt için ilave 185 milyar dolar çıkacak ve karbondioksit salımı yaklaşık yüzde 5 artacak.

Trump yönetimi, aralık ayında 2022 model yılı standartlarını geriye dönük olarak düşürmeyi, ardından 2031'e kadar yıllık artışları yüzde 0,25 ile yüzde 0,5 arasında sınırlamayı teklif etmişti.

Demokrat Partili Joe Biden ise araç standartlarını 2024 ve 2025 modellerinde yıllık yüzde 8, 2026'da yüzde 10, 2027-2031 arasında ise yıllık yüzde 2 artırma kararı almıştı.

Biden yönetimi bu adımlarla fosil yakıt tüketimini kısmayı, temiz enerjiye geçişi hızlandırmayı ve ABD'yi bu teknolojilerin üretiminde küresel lider konumuna taşımayı amaçlıyordu.

Biden döneminde Ulaştırma Bakanlığı yapan Pete Buttigieg, düzenlemeye tepki göstererek standartları düşürmenin temiz teknoloji geleceğini Çin'e teslim etmek anlamına geleceğini savundu.

Şubat ayı sonunda patlak veren ABD-İsrail-İran savaşının ardından Amerikan sürücüleri akaryakıt fiyatlarıyla mücadele ediyor.

Özellikle kasım ayındaki Kongre ara seçimleri öncesinde dizel fiyatlarının rekor kırması, Trump yönetimini yeni adımlara yöneltti.

Yüksek fiyatlar, Cumhuriyetçilerin Kongre'deki çoğunluğu kaybetmesi riskini doğuruyor.

Reuters'ın aktardığı Sürücüler birliği AAA verilerine göre şubat sonunda savaş başladığında galonu 3,76 dolar olan ortalama dizel fiyatı, son haftalarda 6,53 dolara ulaşarak yeni bir zirve gördü.

Karayolu taşımacılığı, tarım ve inşaat sektörünün temel girdisi olan dizeldeki artış, enflasyonu tetikleyen ana unsurlar arasında yer alıyor.

Artan maliyetlere karşı Trump, dizel ihracatına yasak getirilmesi fikrine destek verdiğini açıkladı. Salı günü gazetecilere konuşan Trump, "Dizeli dışarı göndermeyelim dedim" ifadelerini kullandı.

Yasak konusu yönetim içinde tartışma yaratmayı sürdürürken, bazı Cumhuriyetçi isimler ihracatın kısıtlanmasını talep ediyor.

Uzmanlar ise ihracat yasağının küresel ve yerel dengeleri sarsabileceği uyarısında bulunuyor.

Morgan Stanley verilerine göre günlük 1,3 milyon varil dizel ihraç edip 0,2 milyon varil ithal eden ABD, tükettiğinden daha fazlasını üretiyor.

Analistler, ihracatın kesilmesi durumunda ABD Körfez kıyısındaki depolama tesislerinin yaklaşık üç hafta içinde tamamen dolacağına dikkat çekiyor.

AFP haber ajansına konuşan Rystad Energy analisti Jorge Leon, olası bir ihracat yasağının ABD içinde arzı artırarak kısa vadede dizel fiyatlarını düşüreceğini söyledi.

Ancak Leon rafinerilerin işleyişine dikkat çekerek şu değerlendirmeyi yaptı: "İhraç edilemeyen fazla dizel birikirse, rafineriler üretimi kısmak zorunda kalır. Bu da daha az benzin ve uçak yakıtı üretilmesi anlamına gelir. Sonuçta dizel fiyatları gerilerken benzin ve jet yakıtı fiyatları yükselir."

DNB Carnegie analistleri Helge Andre Martinsen ve Tobias Ingebrigtsen, yasağın küresel rafineri marjlarını ve pompa fiyatlarını tırmandıracağını belirtti.

Bu yönde bir adım, özellikle ABD'den gelen dizele bağımlı olan ve doğacak açığı kapatmakta zorlanacak Avrupa pazarında yeni bir enerji sarsıntısı yaratabilir.

Küresel dizel tedariki halihazırda ciddi açıklar veriyor. Ortadoğu kaynaklı işlenmiş petrol ürünlerinin önemli bir bölümü, savaş kaynaklı deniz taşımacılığı aksamaları ve vurulan tesisler nedeniyle pazara ulaşamıyor.

Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları sonrasında büyük bir üretici olan Moskova da dizel ihracatına moratoryum getirdi.