Borsada rüçhan hakkı ve rüçhan kuponu nedir?

Rüçhan, kelimesi ön alım hakkı şeklinde tanımlanıyor. Borsada ya da Anonim Şirketlerde rüçhan hakkı, elinde şirket hissesi bulunduran bir kişinin firmanın hisselerinden ön alım hakkının bulunması anlamına geliyor. Peki, Borsada rüçhan kuponu ve rüçhan hakkı nedir? Rüçhan hakkı nasıl alınır? Hissesi Olmayan Rüçhan Alabilir mi? Rüçhan hakkı kullanım süreleri ve rüçhan hakkında merak edilen bilgiler
Takip et
Borsada rüçhan hakkı ve rüçhan kuponu nedir?
  • Yazdir
  • Arttir - Azalt
  • Yorum 0

Arama motorlarında en fazla araştırılan konu başlıklarından biri olan Borsada rüçhan kuponu ve rüçhan hakkı nedir soruları vatandaşlar tarafından merak ediliyor.  Peki, Borsada rüçhan kuponu ve rüçhan hakkı nedir? İşte, Borsada rüçhan kuponu ve rüçhan hakkı nedir sorularının detaylı cevapları…

Rüçhan Hakkı Nedir?

Rüçhan hakkının doğması için firmanın mevcut paylarını satmaya karar vermesi gerekir ki siz hisseyi elinde bulunduran ulu hissedarlar olarak şirketin yeni çıkartacağı hisselerden ön alım hakkı elde edersiniz. İşte bunun borsa versiyonunda da borsaya kota olan bir şirket bedelli sermaye artışı kararı almalıdır. Bu taktirde her bedelli sermaye artışında mevcut hissedarlara bir ödül olarak bu sermaye artışına ücreti mukabilinde katılım hakkı verilir. Hem de ön sıralardan. Yani diğer dışardan katılacaklar sizin arkanızda yer alır. Pay alma hakkınız sizin mevcut sermayedeki payınız oranındadır. Yani Aselsan’ın tüm sermayesinin %1’ine sahipsiniz diyelim. (Olmaz da velev ki oldu) Aselsan’da yeni yatırım için mevcut borsada halka arz ettiği sermayesini %20’den %30’a çıkaracak. İşte bu yeni çıkacak sermayelerden %1 oranında alma hakkına sahipsiniz. Yani Aselsan önce size hak verir hisseyi almanız için.

Borsada Rüçhan Kuponu Nedir?

Bedelli sermaye artırımı, bir şirketin esas sermayesine karşılık olan hisse senetlerinin bedelleri ödendikten sonra yeni hisse senedi çıkarılarak şirket sermayesinin arttırılmasıdır. Bu artırımında şirketin kasasına para girerken bedelsiz sermeye artırımında girmez. Bedelli sermaye artırımında yeni ihraç edilecek paylar için hissedarlara payları oranında rüçhan kuponu verilir. Bu kuponlar yatırımcıya yeni hisse senetleri alma önceliği hakkı sunmaktadır. Şirket ortakları bu kuponları kullanarak yeni paylarını satın alabilirler. Sermaye artırımına katılmak istemeyen yatırımcılar ise rüçhan haklarını borsada satabilirler. Artırım sonucu şirketin ödenmiş sermayesi ve öz sermayesi artarken şirketin hisse fiyatı ve toplam hisse adedi değişmektedir. Örnek ile açıklamak gerekirse;

A şirketinin 20 milyon TL ödenmiş sermayesi 50 milyon TL öz sermayesi 90 milyon TL de piyasa değeri olsun. Yani hisse fiyatı 4,5 TL. Bu şirket 1 TL’den (Rüçhan kullanım bedeli) %150 oranında bedelli sermaye artırımı yapmaya karar verdiğini düşünelim. Bedelli sonrası hisse fiyatı = ( Hisse fiyatı + Rüçhan kullanım bedeli x Bedelli artış oranı) / (1 + Bedelli artış oranı)

Bedelli sonrası hisse senedi fiyatı = (4,5 + 1 x 1,5) / (1+1,5) = 2,4 TL olur. Ödenmiş sermaye ise yüzde 150 artış ile 50 milyon TL olur. Rüçhan kuponlarının kullanım fiyatı ise 4,5 – 2,4 = 2,1 TL olarak bulunur. Elinde 100 adet A hissesi bulunan yatırımcı bedelli sermaye artırımına katılmak isterse 150 TL karşılığında 150 adet daha hisse alabilmektedir. Yatırımcının elinde toplamda 250 adet A hissesi olmuş olur. Yatırımcının elindeki hisse değeri ilk zamanda 450 TL iken 150 TL nakdi artış ile 600 TL olmuş olur. Yatırımcı eğer katılmak istemez ise rüçhan haklarını Bist Rüçhan hakkı kupon pazarı aracılığı ile satabilir.

Rüçhan Hakkı, Anonim şirketlerin finansal kaynak sağlamak amacıyla bedelli sermaye artırımı yapması sonucunda, bedelli sermaye artırımı yapılmadan önce elinde şirketin hisse senedi olan yatırımcılara sermaye artırımdan sonra oluşacak yeni hisselere öncelikli alım hakkı veren ifadedir.

Daha da açmak gerekirse ABC şirketi bedelli sermaye artırımı yaptığında ABC şirketinin hisse senedi sahipleri, sermaye artırımı ile oluşacak yeni paylardan öncelikli olarak alma hakkına sahip olurlar. Yatırımcıların öncelikli hisse senedi almasına rüçhan hakkı denir. Rüçhan Hakkı konusuna sorular ile devam edeceğiz.

Rüçhan Hakkı Nasıl Alınır?

Rüçhan hakkı elde etmek isteyen bir yatırımcı, bedelli sermaye arttırımı yapacak olan şirketin hisselerine sahip olmalıdır. Yatırımcı, Bedelli sermaye arttırma yapacak olan işletmenin hisse senetlerini sermaye artırımı yapılmadan bir gün önce ki işlem gününde seans kapanmadan hemen önce alınırsa bedelli sermaye artırımına katılır ve rüçhan hakkını kullanır.

Şirketin sermaye artırımı yapmadan önceki işlem gününde seansın kapanmasına 1 dakika kala alınan hisseler ve daha öncesinden alınan hisseler rüçhan hakkı kullanımına katılırlar. Sermaye artırımı yapıldığı anda elinde hisse senedi bulunmayan yatırımcılar yani daha önce yatırımcının elinde bulunan ve sermaye artırımından önce satılan hisseler rüçhan hakkı elde edemezler.

Rüçhan Hakkı Kullanım Süreleri

Bir şirketin bedelli sermaye artırımına katılmışsanız şirket tarafından elinizdeki hisse senedine oranlı bir şekilde rüçhan hakkı verilir. Verilen rüçhan hakkı en az 15 gün en fazla 60 gün içeresinde kullanılmalıdır.

Rüçhan Hakkı Nasıl Kullanılır?

Yatırımcıların rüçhan haklarını kullanmaları için 2 seçenek bulunmaktadır. Bunlardan ilki şirketin belirlediği oranda hisse senedi sahibi olmak isteyen yatırımcı belirlenen bedeli ödeyerek yeni hisselerine sahip olur.

İkinci seçenek ise elde edilen rüçhan hakları Borsa İstanbul Rüçhan Hakkı Kupon Pazar’ında alınıp satılabilmektedir. Yatırımcı elinde bulunan rüçhanları, Rüçhan Hakkı Kupon Pazar’ında satabilir yada elindeki hisse senedi oranı kadar alabilir. Yeni hisse sahibi olmak istemeyen yatırımcılar bu yöntemi kullanırlar.

Hissesi Olmayan Rüçhan Alabilir mi?

Bedelsiz sermaye artırımından önce hisse senedi almayan, elinde bulunmayan yatırımcılar hisse bedelsiz bölündükten sonra oluşan ruçhan kuponlarını alıp satamazlar. Rüçhan hakkı öncelik hakkı olduğu için bu kuponları alıp satma işlemi elinde ilgili şirketin hissesi bulunanlar tarafından yapılır. Diğer bedelliye katılmayan yatırımcılar sadece şirketin hisse senetlerini alıp satabilirler.

Rüçhan Hakkı Kullanım Bedeli (Fiyatı) Nedir?

Rüçhan hakkı kullanım bedelini bir örnekle açıklarsam daha anlaşılır olacak. Örneğin ABC Şirketi Rüçhan Kullanım Bedeli olarak 1 TL’den %100 oranında bedelli sermaye artırımına karar verdi. Sizin elinizde de 100 Adet hisse senedi olsun.

Bedelli sermaye arttırma %100 oranında olduğu için elindeki hisseleri 200 e çıkartmak ve şirkete ortaklık oranının değişmemesini isteyen bir yatırımcı 1 TL Kullanım bedeli ile 100 Adet yeni hisse senedi almak zorundadır. Hisse sayısı %100 oranında artacağı için bu yatırımcı yeni elde edeceği 100 Adet paya toplam 100 TL ödemelidir.

Başka bir örnekle devam edeyim. Örneğin XYZ şirketi 1 TL kullanım bedeli ile %170 oranında bedelli sermaye arttırma yaparsa ve sizin elinizde de 100 adet hisse varsa bedelli sonrası şirketin ortaklık oranında değişme olmasını istemiyorsanız bedelli sonrası elinizde 270 Adet hisse olmak zorundadır. (%170 artırımdan dolayı) aradaki 170 adet hisse senedine 1 TL bedel karşılığı toplam 170 TL ödeyerek ulaşabilirsiniz.

Burada yayınlanan Rüçhan Kullanım Bedeli sermaye artırımı sonrası her bir hisse senedi için ödeyeceğiniz bedeldir. Bu bedel genelde 1 TL olarak yayınlanır.

Rüçhan Hakkı Kullanılmazsa Ne Olur?

Kullanılmayan rüçhan hakları birincil piyasada satışa sunulur. Bu satış sonrası elde kalan rüçhanlar, artan payları almayı taahhüt eden işletme tarafından satın alınır. Genellikle kalan rüçhanları şirketin kendisi alır.

Yeri gelir rüçhan hakları satışa çıkarılır. Mesela o an size sunulan sermaye artırımına yetecek kadar paranız olmayabileceği gibi hiç kullanmak istemiyor da olabilirsiniz bu hakkı. Siz bu hakkı kullanmak isteyip istemediğinizi aracı kuruma bildirirsiniz. Gerçi genelde aracı kurum sizi arar: “Abi rüçhan hakkın var napalım” diye? Evet derseniz hesabınıza nakit para yatırır sermaye artırımına katılırsınız ve yeni paylarınızı cebe atarsınız. Ama yok “satacağım” diyorsanız aracı kurum ya kendisi ya da uygun bulduğu bir müşterisi gelir bu rüçhan hakkını düşük de olsa para ile alır. Yani bundan çok bir para kazanamazsınız.

İşte bu satılmayan haklar için borsamız Rüçhan Hakkı Kupon Pazarı diye de ayrı bir pazar açmıştır. Bu piyasada sadece ve sadece şirketlerin rüçhan hakları alınıp satılır. Her katılımcı da bu pazara katılabilmektedir. Bu hakları alabilmeniz için hisse kodunun sonuna R koymanız genelde yeterlidir.

Yatırımcının Kullanmadığı Rüçhan Kuponu Ne Olur?

Bedelli sermaye artırımı yapan şirketin rüçhan hakkı kullanım süresi sona ermeden bedeli karşılığında para yatırıp hisse senedi almamanız yada elinizde bulunan rüçhan kuponlarını satmamanız durumunda kuponlar iptal edilir. İptal edilen kuponlar daha sonra rüçhan hakkı kupon pazarı denilen pazarda 1 TL’den aşağı olmamak şartı ile satışa çıkartılır ve satılır.

Özetle 6 maddede rüçhan hakkı nedir, nasıl kullanılır?

Bir şirketin bedelli sermaye artırımı yaparken, mevcut ortakların öncelikli olarak yeni hisselerden bedelli sermaye oranı kadar hisse senedi alma hakkını temsil eden menkul kıymete “rüçhan hakkı kuponu” denir.

Bedelli sermaye artırımında ortakların rüçhan hakkı kullanım süresi 15 günden az, 60 günden fazla olamaz.

Rüçhan hakkı kupon pazarı; rüçhan hakkı kullanım süresince, yeni pay alma kuponlarının Borsa İstanbul tarafından belirlenen süre içinde alım satımının yapıldığı pazardır. Bu pazar, rüçhan hakkı kullanım süresinin dolmasından önceki 5. iş gününe kadar açık kalır.

Şirket rüçhan hakkını, esas sözleşmesinde belirtilmesi şartıyla, hisse senedinin nominal değeri üzerinden yani primli kullandırabilir.

Elinde şirketin hisse senedini bulundurmayan bir yatırımcı, bu şirketin bedelli sermaye artırımına katılmak isterse, rüçhan hakkı kupon pazarından önce rüçhan hakkı kuponu satın alır ve sonra bedelli sermaye artırımına katılabilir.

Şirket; esas sözleşmede bulunması şartıyla, mevcut ortakların rüçhan hakkı kullanımını sınırlayarak, birincil piyasada primli olarak satabilir.

Benzer Haberler
Yorum Yap
Yorumlar (0)
Henuz hic yorum yapilmamis, ilk siz yapin.